Αγάπιος τοις εντευξομένοις

Από όλα τα σωματικά αγαθά άλλον δεν έχει ο άνθρωπος ποθεινότερον, ωσάν την υγείαν και ευρωστίαν, δια την οποίαν στέργει να εξοδιάση όλον τον βίον του, ότι, εάν έχη κτήματα πολλά αμπελώνας, χωράφια, ιμάτια πολύτιμα, χρυσίον, αργύριον και άλλον πλούτον αμέτρητον, έπειτα να είναι ασθενής και κατάκοιτος τι το όφελος; Επειδή δεν ημπορεί να χαίρεται και ν' απολαμβάνη τα έχει του, ο τοιούτος είναι δυστυχέστερος από τον υγειαίνοντα πένητα, ο οποίος εάν είναι και πτωχός, καν έχει τα μέλη του εύρωστα και με τον κόπον του εβγάνει την ζωοτροφίαν του και χαίρεται την υγείαν του. Ο δε ασθενισμένος πλούσιος διάγει βίον αβίωτον και σχεδόν ως νεκρός κατακείτεται και έχει λύπην πολλήν δι' αυτό και θλίψιν ανείκαστον. Δια την αιτίαν γουν ταύτην έχοντας πόθον εγώ να σας ευεργετήσω και σωματικώς, ω άνθρωποι, καθώς και ψυχικώς σας ωφέλησα με τα βιβλία οπού ετύπωσα, του Θεού συνεργούντος μοι, εξέδραμα από τους πλέον μαθηματικούς ιατρούς, νεωτέρους και παλαιούς, ερμηνείας και ιατρικά πολλά ωφέλιμα εις την υγείαν του σώματος. Και όστις αναγνώση ταύτην την βίβλον ευρίσκει πολύ διάφορον, ότι εδώ σας ερμηνεύω ένα καθένα τα βρώσιμα, ήγουν καρπούς, ζώα, χορταρικά και οψάρια. Καθενός την βλάβην οπού a4v δίδει και την ωφέλειαν, δια να ηξεύρει πας ένας να φυλάγεται άβλαβος και να γένη πολύχρονος χωρίς να του έλθη ποσώς ασθένεια, οι οποίες έρχουνται τες πλέα φορές από τα εναντία βρώματα. Και όστις εναντιωθή εις ετούτο, ας αναγνώση όλους τους ιατρούς, οπού φέρνουσιν εις μαρτυρίαν της αληθείας αυτής εκείνους τους ευλογημένους Προπάτορας, οπού έζησε πας ένας χρόνους ενακοσίους τόσους χωρίς ασθένειαν, καθώς εις την Γένεσιν φαίνεται, ήγουν ο Αδάμ, ο Σηθ και οι τούτων απόγονοι. Το οποίον συλλογιζόμενοι τινές άγνωστοι ετόλμησαν να ειπούσι πως εκείνοι οι χρόνοι ήσαν μικρότεροι, αλλά S. 130 τούτο είναι ψεύμα σαφέστατα, μόνον η αιτία οπού έζησαν τόσον καιρόν ήτον πρώτον μεν από θείαν βούλησιν, εξού πάσα δόσις αγαθή και παν δώρημα τέλειον έρχεται, δεύτερον δε ήτον από την ευταξίαν της ζωοτροφίας, διατί έτρωγαν σύμμετρα και όσα βρώματα ήσαν άβλαβα, ότι ο Αδάμ ως τέλειος και πάνσοφος εγνώριζεν όλα τα χορτάρια και καρπούς ποίαν δύναμιν είχασι και την ερμήνευε των απογόνων αυτού και εφυλάγουνταν από τα βλαβερά δια τούτο έγιναν τόσον πολύχρονοι. Ύστερον δε, μετά τον Κατακλυσμόν, ασθένησεν η φύσις της ανθρωπότητος από την φθοράν του αέρος, ότι η θάλασσα εσκέπασεν όλον τον κόσμον και διεφθάρη η γη από την άλμην αυτής και δεν εγέννα τους καρπούς των δένδρων και τα χορτάρια τόσον a5r άβλαβα. Όθεν δεν εζούσαν πλέον τόσους χρόνους οι άνθρωποι, ως το πρότερον, μόνον το τρίτον και ολιγότερον. Αλλά και τότε ευρέθησαν τινές επιμελείς και σπουδαίοι άνθρωποι, οπού με την πολλήν τους γνώσιν και μάθησιν εγνώρισαν την δύναμιν των βοτάνων και μας αφήκασι γραφικώς ποίαν ωφέλειαν δίδει καθένα, δια να βοηθούμεσθεν εις τες ανάγκες να μην αποθαίνωμεν. Ου μόνον δε οι άνθρωποι με το λογικόν ευρήκασι διαφόρους ιατρείας, αλλά και ζώα πολλά από χάρισμα της φύσεως εγνωρίζουσι διάφορα φάρμακα να βοηθούνται εις την χρείαν τους. Από τα οποία ζώα έμαθον μερικά και οι άνθρωποι και μάλιστα ταύτα· ήγουν το λάφι εγνωρίζει πως ο δίκταμος έχει δύναμιν και εβγαίνει από την σάρκα την σαγίταν και άλλα σίδηρα. Όθεν όταν πληγωθή, τρέχει και ευρίσκει αυτό το χορτάρι πάραυτα και μασεί και βάνει το εις την πληγήν του και θεραπεύεται. Το όμοιον κάμνουσι τα αγριόγιδα της Κρήτης, καθώς λέγει ο Αριστοτέλης. Ομοίως πάλιν τα λάφια, όταν τα δακάση το φαλάγγι, (οπού είναι ωσάν την αράχνην, αμή φαρμακερόν), τρώγουσι καβούρους και ιατρεύονται. Το χόρτον, οπού λέγομεν χελιδόνιον, μας ερμήνευσε το χελιδόνι πως φωτίζει τα όμματα, διατί γεννούνται τυφλά τα παιδία του και φέρνοντας αυτό το χόρτο το βάνει εις αυτά και βλέπουσιν. Τούτο βεβαιώνει και ο Γαληνός ούτω λέγοντας · ο ζωμός a5v του χελιδονίου φωτίζει τους οφθαλμούς οπού θαμπώνουν από χοντρούς χυμούς. Η χελώνη τρώγει την ορίγανον και δεν την βλάπτουσι τα οφίδια. Οι αγριόχοιροι, S. 131 όταν αρρωστήσουν, τρώγουν κισσόν και καβούρους και ιατρεύονται. Τα αρκούδια, όταν φαρμακωθούν από την μανδραγόραν, τρώγουν μύρμηγκας και δεν βλάπτονται. Και άλλα πολλά ζώα νοούσι καλύτερα από τον άνθρωπον το συμφέρον τους· μάλιστα και το μέλλον εγνωρίζουσιν. Ήγουν τα κριάρια χορεύουσι και χαίρονται, όταν μέλλη να βρέξη, και τα βόδια αναλείχονται ανατρίχα και βόσκονται σπουδακτικά. Τα πρόβατα κτυπούσιν εις την γην με τον πόδα και σκάπτουσιν. Οι αίγες κοιμούνται σιμά μία της άλλης. Οι μύρμηγκες περιπατούσι σπουδαιότερα και, όταν υπαντά ένας τον άλλον, κακίζουσιν. Ομοίως και το γουρούνι εγνωρίζει πότε θέλει να χιονίση και συνάγει κομμάτια ξύλα και ψάθην και άλλα όμοια εις την στρώσιν του. Και ου μόνον τα ζώα της γης, αλλά και τα θαλάσσια εγνωρίζουσιν όταν θέλη να αλλάξη ο καιρός να γένη φουρτούνα, και χώνουνται οι αχινέοι εις την άμμον, τα καλαμάρια πηδούσι και συνάγουνται αντάμα αμέτρητα, οι βαθράκοι φωνάζουσι δυνατότερα, οι όρνιθες κτυπούσι τας πτέρυγας και χαίρουνται, οι λύκοι φεύγουσιν απ’ εκεί, οπού κατοικούσιν, όταν εγνωρίσουν πως έχει να κάμη πολύ χιόνι, και υπάγουν εις άλλον τόπον απόμακρα. a6r Και απλώς ειπείν τα περισσότερα ζώα εγνωρίζουσι το συμφέρον τους και φεύγουν τον κίνδυνον. Οι δε άνθρωποι είναι εις ετούτο λειψότεροι. Λέγω δια τους ιδιώτας και αγράμματους, οπού πολιτεύονται σχεδόν χειρότερα των κτηνών και δεν αναγνωρίζουν όσα τους βλάπτουσι.

Δια ταύτην την αιτίαν λοιπόν συνάθροισα από βιβλία διάφορα και εσύνθεσα το παρόν εις κοινήν των εντυγχανόντων ωφέλειαν. Το οποίον ονόμασα Γεωπονικόν, διατί εις την αρχήν έχω γεγραμμένας ερμηνείας αναγκαίας δια τους γεωργούς και κηπουρούς· πως να σπέρνουσι τα χορταρικά και γεννήματα, πως να κεντρώνουν τα δένδρη και κλήματα, πως να κυβερνούν τους καρπούς και κρασία να μην αφανίζωνται, αλλά πολύν καιρόν να φυλάγουνται, και άλλα πολλά χρειαζόμενα πράγματα δια κάθα λογής άνθρωπον λαϊκόν και εκκλησιατικόν. Από τα οποία πολλά μεν έμαθα από ανθρώπους πολυμαθείς και μαθηματικούς εισέ διαφόρους χώρας και κάστρη, οπού επεριπάτησα, και άλλα πάλιν από βιβλία ιταλών και ελλήνων φιλοσόφων, οπού ανέγνωσα. Και, όσον εδυνήθηκα, εφυλάχθηκα να μη γράψω ψεύματα, S. 132 καθώς πας ένας μπορεί να πιστωθή από όσους ανέγνωσαν το ελληνικόν Γεωπονικόν, τον Διοσκουρίδην, τον Γαληνόν, τον Ματαιώλην, τον Κάστορα και τους άλλους φιλοσόφους των ιατρών από τους οποίους εμεταγλώττισα φιλαλήθως, καθώς εκείνοι τα έγραψαν. Οι οποίοι εκοπίασανa6v τόσον και εγύρισαν κάστρη και πόλεις άπειρους και όρη υψηλότατα δια να εύρουν ωφέλιμα βότανα και με την πολλήν τους πράξιν και μάθησιν εκατάλαβαν παντός βοτάνου την δύναμιν και μας την αφήκασι γραφικώς, δια να ευρίσκωμεν εις την ανάγκην βοήθειαν.

Δεχθήτε ουν, αδελφοί εν Χριστώ, το ωφελιμότατον ετούτο βιβλίον και αναγνώθετέ το πολλάκις, ως πολλά ωραίον και χρειαζόμενον, και αφήτε άλλα βιβλία ψευδή τε και μάταια, ιστορίας λέγω, κωμωδίας, μύθους των ποιητών και άλλα όμοια φλυαρίσματα, οπού ούτε την ψυχήν ωφελούσιν ούτε το σώμα σας, και μόνον ετούτο αναγνώθετε δια περιδιάβασιν και δια την υγείαν του σώματος. Και κάμνετε όσα λέγει, ήγουν φυλάγεσθε από τα βλαβερά και τρώγετε τα ωφέλιμα και αναγκαιότερα, δια να ζήσετε εις τούτον τον κόσμον χρόνους πολλούς υγιείς τε και άνοσοι και εις τον μέλλοντα, (εάν φυλάξητε τας σωτηρίους εντολάς του Κυρίου), να κληρονομήσετε την Βασιλείαν Αυτού την ουράνιον να ζήτε αθάνατα χαίροντες αιωνίως και ευφραινόμενοι. Έρρωσθε.