ΠΕΡΙ ΒΡΩΜΑΤΟΣ. ΚΕΦ. ΝΘ'

Τέλος πάντων δια να φυλάγης την υγείαν του σώματος, άνθρωπε, κάμνει χρείαν να τρώγης ευτάκτως και σύμμετρα, ότι άλλο δεν βλάπτει περισσότερον ως την πολυφαγίαν και τα διάφορα βρώματα, τα οποία μας έδωκεν ο πανάγαθος Θεός να τα τρώγωμεν με διάκρισιν εις κάθα καιρόν ευάρμοστον και όχι να γεμώνωμεν καθ' ώραν την κοιλίαν, ως τα χοιρίδια, αλλά με ευταξίαν και σύνεσιν. Από την πολυφαγίαν επόθαναν πολλοί άωρον θάνατον, διατί, όταν φάγης από το αρκετόν σου περισσότερον, είναι μεγάλη D8v ζημία, ώσπερ να φόρτωσης ένα ονάριον περισσότερον από όσον δύνεται να σηκώση και κινδυνεύει εις θάνατον, καθώς είδαμεν πολλούς μερικές φορές εισέ πολλά κάστρη όταν ήταν κακοχρονία και επεινούσαν οι άνθρωποι και, όταν τινές πτωχοί εύρισκον ποθές πολύ φαγί και έτρωγαν υπέρμετρα, S. 179 εποθάνασι, διατί όταν βάλης εις τον στόμαχον περισσότερον από το συνηθισμένον δεν δύνεται η έμφυτος θέρμη να το χωνεύση και να το μετατρέψη εις την ουσίαν του σώματος και αιτιά μεγάλην ζημίαν μάλιστα, όταν είναι διάφορα βρώματα, διατί άλλο θέλει πολλήν ώραν να χωνεύση και άλλο ολίγην κατά την φύσιν του. Εις τούτο έχομεν υπόδειγμα τους παλαίους άνδρας οπού έζησαν τόσους χρόνους χωρίς ασθένειαν, διατί έτρωγαν σύμμετρα, αμή τώρα περισσότεροι φονεύονται από την γαστριμαργίαν παρά με την μάχαιραν. Ναι, επ' αληθείας, πολλούς είδαμεν οπού δια να μη φυλάξουν εις το φαγί εγκράτειαν απέθανον οι τρισάθλιοι και απώλεσαν την ψυχήν συν τω σώματι. Όστις, εάν ποθής την υγείαν σου, φυλάγου πρώτον μεν από τα βλαβερά και κακοχώνευτα βρώματα, ωσάν να ειπούμεν ψωμί λειψόν, τυρόν παλαιόν, κουκκία, φασούλια, φυλλάδες, σκόρδα, κρομμύδια και όλα τα εντόσθια των ζώων και άλλα όμοια πράγματα, καθώς θέλομεν γράψει παρακάτω σαφέστερα, δια Er να εγνωρίζη πας ένας το βλαβερόν και ωφέλιμον. Δεύτερον φεύγε την κραιπάλην ως θάνατον και τρώγε πάντοτε ολιγότερον, αν θέλης να μην ασθενήσης πώποτε, ότι, όσοι χορταίνουν ως τα άλογα ζώα, πίπτουσιν εισέ μέγαν κίνδυνον ή να σβήσουν την έμφυτον θέρμην ή να σπάση καμία φλέβα, τα οποία και τα δύο τους φέρνουν ταχέως εις θάνατον. Ομοίως και όσοι έχουν αίμα πολύ, ας φυλάγουνται από τα θερμά και υγρά φαγητά, οπού γεννούσιν αίμα πολύ. Οι χολερικοί και θυμώδεις από όσα κάμνουσιν την χολήν. Ομοίως και οι φλεγματικοί μη τρώγουν όσα γεννούσιν ομοίους χυμούς. Όθεν όσοι έχουσιν αίμα πολύ και χολήν μη τρώγουν γλυκέα πράγματα, ήγουν μέλι, ζάχαρη, βούτυρον, λάδι, καρύδια και άλλα όμοια, αλλά ας τρώγουν όλα τα όξινα, ήγουν λεμόνια, ξύδι, αγγουρίδα και ρόγδια. Έτι δε πρόσεχε να μη τρώγης από τα θερμά φαγητά περισσά, ήγουν πιπέρι, σκόρδο, κάρδαμον και άλλα όμοια οπού καίγουσι το αίμα. Και πάλιν τα πολλά ψυχρά το απονεκρώνουσι και παγώνει, ήγουν τα μαρούλια, η αντράκλα και τα αγγούρια και άλλα τοιαύτα. Τα γλυκέα πρήσκουσι, τα πικρά ποσώς δεν θρέφουσιν, αλλά μόνον το αίμα καίγουσι, τα αλμυρά ζεσταίνουν, ξηραίνουν και πρήσκουσι και βλάπτουν τον στόμαχον. Τα καυσερά, ήγουν τα σκόρδα, τα πράσα, το S. 180 αλμυρόν κρέας και άλλα τοιαύτα δια την πολλήν τους θερμότητα βαραίνουν την κεφαλήν και τον νουν εκταράσσουσι. Ev Τα ξυνικά γεννούσι μελαγχολίαν και βλάπτουσι τα νεύρα καταπολλά. Δια τούτο όταν τρώγης ένα ψυχρόν φαγί, έσμιγε το με άλλο θερμόν να συγκερνάται η κακοσύνη του, ήγουν εις τα μαρούλια, οπού είναι ψυχρά, βάνε και ρούκαν ή κάρδαμον και ούτως κάμνε εις τα επίλοιπα να καταπραΰνης την κακοσύνην του ενός με την καλοσύνην του άλλου βρώματος. Όσα φαγία μασούνται ογλήγορα και τρώγουνται εύκολα είναι άβλαβα· ομοίως και όσα μαγερεύονται ογλήγορα, αμή τα κακόψητα όλα βλάπτουσιν. Όταν ουν μέλη να φάγης δύο φαγητά, τρώγε πρώτον το πλέον καλοχώνευτον και ύστερα το ατυχότερον. Ομοίως τρώγε το μαγερευτόν κρέας, έπειτα το οπτόν· ομοίως και τα επίλοιπα βρώματα, ας προλαμβάνουν τα καλύτερα πρότερον και τα κινητικά από τα στυπτικά δια να χωνεύουσιν ευκολώτερα. Ήξευρε δε ότι τα νέα όλα είναι από τα παλαιά υγιέστερα, ήγουν τυρί, αβγά, κρασί, λάδι, ψωμί και τα επίλοιπα. Δια τούτο εδώ εις την Βενετίαν, πουλούσι τα σύνωρα αβγά τέσσερα άσπρα το ένα και πολλές φορές ακριβότερα και τα άλλα, οπού δεν είναι νωπά, δίδουσι δύο εις το άσπρον και τρία πολλάκις, διατί βλάπτουσιν. Περί δε της ώρας του γεύματος φυλάγου να μη φάγης ποτέ όταν είναι γεμάτος ο στόμαχος, ήγουν αφού γευθής ας περάσουν οκτώ ώρες το E2r καλοκαίρι και τον χειμώνα έξι, και πρωτύτερα μη δοκιμάσης τίποτα, διατί εμποδίζει εκείνο το ολίγον την χώνευσιν των προτέρων βρωμάτων και γίνεται σύγχυσις εις τον στόμαχον. Και πάλιν, όταν σου έλθη η όρεξις, μην αργήσης να φάγης, ότι εκείνο οπού τρώγεις όταν πεινάς σε θρέφει θαυμασιότατα, αμή όσον φάγης στανικώς σου βλάπτεσαι, αντί να λάβης ωφέλειαν. Το θέρος τρώγε ολίγον και πίνε περισσότερον, το φθινόπωρον τρώγε περισσότερον και πίνε ολιγότερον. Οι γέροντες ας τρώγουν φαγητά θερμά και ολίγα και ας πίνουν καμπόσον περισσότερον, ότι η έμφυτος θέρμη εις αυτούς είναι ολίγη και δεν ημπορούν να χωνεύσουν πολύ φαγί, οι δε νεώτεροι ας τρώγουν περισσότερον και ας πίνουν ολιγότερον, διατί έχουσι πολλήν βράσιν εις τov στόμαχον και, απλώς ειπείν, πας ένας πρέπει να κυβερνάται κατά την φύσιν οπού έχει και όρεξιν και να μη τρώγη εκείνα οπού ο στόμαχος του S. 181 δεν δέχεται, ότι είναι τινές οπού τρώγουν και τρεις φορές την ημέραν και δεν βλάπτονται, ήγουν όσοι είναι αδύναμοι και ξηράς και θερμής κράσεως. Αμή οι παχοί και χοντροί ας τρώγουν μόνον μίαν φοράν και σώνει τους. Όσοι λοιπόν αγαπάτε την υγείαν σας προσέχετε από όλα τα εναντία, ως άνωθεν είπομεν, και μάλιστα από ταύτα τα οκτώ, ήγουν πρώτον και αναγκαιότερον να λείπεσθε ολίγον, όταν σηκώνεσθε από την τράπεζαν, ότι καθώς το πολύ λάδι πνίγει τον E2vΕ2ν λύχνον και σβήνει τον, ούτω και το περισσό φαγί πνίγει την έμφυτον θέρμην και αιτιά μεγάλην βλάβην εις τον στόμαχον. Δια τούτο ας φυλάγη πας ένας εγκράτειαν, ήτις δίδει εις την ψυχήν και εις την σάρκα πολλήν ωφέλειαν. Δεύτερον φεύγετε τα διάφορα βρώματα, ότι όσον γλυκαίνουν τον λάρυγγα, τόσον βλάπτουσι τον στόμαχον και εξόχως όταν είναι εναντίας ποιότητος και εμποδίζει ένα του άλλου την χώνευσιν και ούτως έρχεται η ασθένεια. Τούτο πολλοί εφύλαξαν και μάλιστα ένας φρόνιμος αρχών τον οποίον ηρώτησαν τινές, διατί έτρωγε μόνον μίαν βρώσιν εις όλα τα γεύματα και απεκρίθηκε ταύτα· δια να μην έχω χρείαν τον ιατρόν. Δια την αιτίαν ταύτην δεν ασθενούσι τα ζώα, διατί τρώγουν μόνον χορτάρια. Το τρίτον· μη συντυχαίνετε εις την τράπεζαν δια να μη κάθεσθε ώραν πολλήν να χώνευση το πρώτον φαγί, ώστε να φθάση το ύστερον, και τότε γίνεται φθορά και σύγχυσις εις τον στόμαχον. Τέταρτον· μασείτε καλά τα φαγία να μη παγαίνουν κάτω αμάσητα και αργούν να χωνεύσουν και μη τρώγετε σπουδακτικά ως λαίμαργοι, αλλά αναπαυτικά καταπίνετε. Ας είναι και οι γουλίες μικρές δια να λεπτύνωνται. Ας είναι τα φαγία ζεστά και μάλιστα τον χειμώνα, αμή δεν πρέπει να τα τρώγετε όταν καίγουσιν, αλλά μόνον ζεστά εις το δίκαιον. Τον χειμώνα τρώγετε φαγία E3r χοντρά, οπού είναι η έμφυτος θέρμη περισσότερη και το καλοκαίρι λεπτά και ελαφρά δια να χωνεύουσιν. Ας είναι ολίγον το ζουμί εις τες τράπεζες, ότι το περισσό βλάπτει, διατί πλέγουσι τα φαγητά εις τον στόμαχον και γεννούσι πολλήν υγρότητα από την οποίαν έρχεται η ασθένεια. Όγδοον. Ας έχη πας ένας ένα μέτρον με ακρίβειαν να είναι το φαγί από το ποτόν διπλάσιον, ήγουν εάν είναι το φαγητόν, οπού έφαγες, δύο λίτρες, ας είναι το κρασί και νερόν οπού έπιες μίαν λίτραν, ήγουν το ήμισυ. Και, όταν τρώγης κρέας, S. 182 τρώγε τρεις φορές τόσον ψωμί όσον είναι το κρέας. Ει δε και τρώγεις οψάριον ή χορταρικά ή πωρικά, ας είναι το ψωμί τέσσερις τόσον και εις τα αβγά έξι φορές τόσον και, όταν φάγης τίποτας βλαβερόν, τρώγε και από το εναντίον αυτού, ήγουν τίποτας ωφέλιμον πάντοτε. Και ύστερα από όλα τα φαγητά τρώγε καμπόσον στυπτικόν χωρίς να πίης, ήγουν ένα κυδώνι ή αχλάδα ή νέσπολα ή άλλο τι παρόμοιον ή κομμάτι τυρί ή καν πίε ολίγον νερόν ψυχρόν, ότι με τον τρόπον ετούτον κλειδώνει το στόμα του στομάχου και δυναμώνει η έμφυτος θέρμη και δεν αναβαίνει εις την κεφαλήν η αναθυμίασις. Τινές τρώγουσιν ένα πιάσμα κολίανδρον ζαχαράτο και άλλοι κομμάτι κυδωνάτο, το οποίον είναι καλύτερον από όλα τα άνωθεν, διατί είναι χωνευτικόν και δυναμώνει και τον στόμαχον. Τέλος πάντων, αφού απογευθής ή δειπνήσης, E3v περιπάτει έως να συγκαθίση το φαγί να μη βαραίνει τον στόμαχον και τότε κάθισε ολίγον και μην υπάγης να κοιμηθής έως δύο ώρας, ούτε να κάμνης βαρέαν υπηρεσίαν, εάν δεν περάση καμπόση ώρα, αλλά ύπαγε εις περιδιάβασιν ή αδέν σου βολή να έβγης από τον οίκον σου, σολατσάριζε ολίγην ώραν να μη σε βλάψη το φαγί καθίζοντας εις τον στόμαχον. Ταύτα πάντα φύλαγε ακριβώς καθ' εκάστην εις την ζωοτροφίαν σου, εάν ορέγεσαι την υγείαν σου.