Das Alphabetum vulgaris linguae graecaePanagiotis Toufexis über Martin Crusius

Αα Teilausgabe des ›Alphabetum‹, Buchstabe Alpha

51 Artikel, 31 Querverweise.

Nur Belege mit Quelle von:

ἀβγό τό

  1. 1 αὐγὸ, ovum. [1.25v ii α]
    Bemerkung ›Ei‹
    Quelle cf. Alex 09.19: ~, ὠόν. DARMARIOS
  2. 2 αὐγὸ, pisum viride. [1.25v ii α]
    Bemerkung ›Grüne Erbse‹? ▶ cf. IL, Bed. 6) ›Είδος άνθους. Ευβ. (Λίμν.) Hπ. (Παραμυθ.)‹
    Quelle GH 47. DONATOS

ἀγαπῶ

  1. 3 ἀγαπῶ νὰ φάγω, esurio. [1.1v ii α]
    Bemerkung ›essen wollen, hungrig sein‹
    Quelle GH 12. DONATOS
ἀγελάδα → ὀφορός, ὁ

ἁγιόβημα τό

  1. 4 ἁγιόβημα, ὁ ναὸς τοῦ Θεοῦ, ubi liturgia celebratur. [2.178r ii α]
    Bemerkung ›die Kirche Gottes, wo die Liturgie abgehalten wird‹
    Quelle GH 76: τὸ ~, ὁ ναὸς τοῦ θεοῦ, ubi liturgia celebratur. ARGYRUS
ἀγιτό → ἀετός, ὁ

ἀγρίμιν τό

  1. 5 ἀγρίμια, ἄγρια, fera. [1.2r iv α]
    Bemerkung ›wilde Tiere‹
    Quelle GH 90: ~, wildbraett. TRUCELLO | cf. Theseis 110.07: ~, wild. | Theseis 183.10: κατὰ παντοῦ ~, ubique ferae. (gilt für 005, 006)
  2. 6 ἀγρίμια, capreolae. [1.3r iv ≈ α]
    Bemerkung ›Ziegenböcke, Rehböcke‹ ▶ Expl. beschränkt sich auf die Stelle der Theseis und den dortigen Kontext
    Quelle wie bei Beleg 5

ἀγριόπετρα ἡ

  1. 7 ἀγριόπετρα, lapis agrestis. [1.3r iv α]
    Bemerkung ›roher (unnützer?) Stein‹ ▶ cf. ἥμερη πέτρα → ἥμερος [152]
    Quelle GH 14. DONATOS

ἀετός ὁ

  1. 8 ἀγιτὸ τοῦ σπιτίου, anterius et posterius latus domus. [1.2v ii α]
    Bemerkung ›vordere und hintere Seite, Flügel des Hauses‹ ▶ IL s.v. ἀετός, ἀγιτός Εύβ. (Κυμ.) Θρακ. Ποντ., Bed. 10) ›το αέτωμα οικίας, αρχ. ἀετός Εύβ. Κεφαλλ. Ναξ. Σκυρ.‹; cf. agr. ἀετός, ὁ (LSJ, Bed. IV) und ngr. ἀέτωμα, τό
    Quelle GH 50: ~, tota anterior, posterior πλευρὰ (.latus.) domus. DONATOS
ἄθρακτον → ἄτρακτος, ὁ (app. fon.)

αἰγομάνδρι τό

  1. 9 αἰγομάνδρη, caprile. [1.5v ii α]
    Bemerkung ›Ziegenstall‹ ▶ → γιδομάνδρι; die Schreibweise χιδομάνδρι kann als Folge der mangelnden Fähigkeit des Cr. stimmhafte Lauten zu differenzieren oder als stimmlose Realisierung des frikativen /γ/ von Donatos interpretiert werden
    Quelle GH 49:~, χιδομάνδρη, caprile. DONATOS

ἀκόνι τό

  1. 10 ἀκόνη, cos. [1.8r iv α]
    Bemerkung ›Schleifstein‹
    Quelle GH 14. DONATOS
ἀλαφικί * → ἁλοθήκη, ἡ (app. fon.)
ἀλαφοκέρατο → ἐλαφοκέρατο, τό
ἀλευροθήκη → ἀλευροστάσι, τό

ἀλευροστάσι τό

  1. 11 ἀλευροστάσι, maelkast, ἀλευροθήκη. [1.10r iv α]
    Bemerkung ›Behälter zur Aufbewahrung von Mehl, Mehlkasten‹
    Quelle GH 49: ~, mael-kast, arca farinaria. DONATOS

Ἀλιγία ἡ

  1. 12 ἀλιγία, salina, civit. Cypri. [1.9r iv α]
    Bemerkung ›Saline‹; Ortsname (auf Zypern?)
    Quelle GH 15: ἀλυγία, salina: et κυρήνη, et πάφω [lege -ο], et λεμονία, et Famagusta, sunt civitates Cypri, quae habent portum maris. DONATOS

ἄλογον τό

  1. 13 aἄλογο, equus. bἄλογον, ἵππος. [1.10v ii α]
    Bemerkung ›Pferd‹
    Quelle aGH 10: ἄλογο, equus: ἄλογα, equi. DONATOS bcf. Span 41,5: ~, equum. [1695]

ἀλογόσταβλος ὁ

  1. 14 ἀλογόσταβλος, equile. [1.10v ii α]
    Bemerkung ›Pferdestall‹ ▶ IL
    Quelle GH 49: ~, φιγόσταλος, equile. DONATOS

Siehe auch: φιγόσταβλος

ἁλοθήκη ἡ

  1. 15 ἁλοφήκη, Cyprii, pro ἁλοθήκη. [1.12r iv α]
    Bemerkung ›Salzfass, -gefäß‹
    Quelle GH 16: ἁλοφήκη, salinum, potius ἀλαφικί. DONATOS
ἀλοφήκη * → ἁλοθήκη, ἡ

ἁλυσίδα ἡ

  1. 16 ἁλυσίδα, catena. [1.12r iv α]
    Bemerkung ›Kette‹
    Quelle GH 12. DONATOS

ἄμβων ὁ

  1. 17 aὁ ἄμβων, antè bτὰ κάγκελλα est. Refert lapidem, quo sepulchrum Christi tectum fuit, cui revoluto insedit Angelus. Ita cἀναγνώστης, in Ambone legit τὸν ἀπόστολον. [2.178v ii α]
    Bemerkung a›Kanzel‹ b›Gitter‹ (stehen hinter dem ἄμβων und trennen den Altarraum vom Rest der Kirche) c›Vorleser‹ (des Evangeliums) (Orthodoxes Kirchenamt)
    Quelle aGH 108: ἄμβων, praedigstul. CALONAS bGH 49: κάγγελα, cancelli, gaetter. DONATOS

ἀμίδι τό *

  1. 18 ἀμίδι, matula. [1.12v ii α]
    Bemerkung ›Nachttopf‹ ▶ vgl. IL ›ἀμίδα, ἡ (Λέσβ. Πλωμ.) (εκ του αρχ. ουσ. ἀμίς)‹ mit gleicher Bed.
    Quelle GH 18. DONATOS

ἄμμος ἡ

  1. 19 ἄμο, arena. [1.12v ii α]
    Bemerkung ›Sand, Sandfläche‹ ▶ Lem. stammt aus Befragung des Donatos anhand von Gegenständen im Arbeitszimmer des Cr., daher handelt es sich hier eher um den Sand in einer Sanduhr
    Quelle GH 15. DONATOS
    Kritischer Apparat ἄμμο
ἀμμόχουστον → Ἀμμόχωστος, ἡ

Ἀμμόχωστος ἡ

  1. 20 ἀμόχουστον, Famagusta Cypri. [1.13r iv α]
    Quelle GH 9: ἠ ~ ÷ Famagusta. DONATOS
    Kritischer Apparat Ἀμμ-

ἀμύγδαλο τό

  1. 21 μύγδαλο, amygdalum. [1.103r iv ≈ μ]
    Bemerkung ›Mandel‹
    Quelle GH 20. DONATOS

ἀναγκαῖον τό

  1. 22 ἀναγκαίο, latrina. [1.15v iv α]
    Bemerkung ›Abort, Kloake‹ ▶ vgl. Kr Bed. 2) (gilt für 022, 023, 024)
    Quelle cf. GH 18: ἀναγκίο, latrina. DONATOS (gilt für 022, 023, 024)
  2. 23 τὰ ἀναγκαῖα, latrina. [2.178v ii α]
    Bemerkung wie bei Beleg 22
    Quelle wie bei Beleg 22
  3. 24 τὸ ἀναγκαῖον, latrina. [3.217r ii α]
    Bemerkung wie bei Beleg 22
    Quelle wie bei Beleg 22
ἀναγκίο → ἀναγκαῖον, τό (app. fon.)
ἀναγνώστης → ἄμβων, ὁ
ἀναντραλῶ → ἀνεντρανῶ

ἀνέμη ἡ

  1. 25 ἀνέμη, haspel, gyrgillus. [GH 50]
    Bemerkung ›um eine Achse sich drehendes Instrument zum Auf- und Abwinden‹: schw., ›Aufzugsmaschine, Haspel‹ ▶ Lemma nur in GH überliefert; aufgenommen wg. der gleichen Expl. mit ἀνεμοδούρα; bei Kr ἀνέμιν nur in der Bed. ›Άνεμος, αέρας‹ belegt, daher die Lemmatisierung unter ἀνέμη, ἡ (neugr. ›Spule‹, meistens nur für Fäden); cf. IL, Bed. 5) u. 6) ›Ταινία αναρτώμενη επί της κορυφής των οικοδομών προς δήλωσιν της πνοής του ανέμου‹
    Quelle DONATOS

ἀνεμοδούρα ἡ

  1. 26 ἀνεμοδοῦρα, haspel, gyrgillus. [2.178r iv α]
    Bemerkung ›Aufzugsmaschine, Haspel‹ ▶ cf. aber AndrA ἀνεμοδούριον ›Wirbelwind‹ → vgl. ἀνέμη, ἡ mit gleicher Expl.

ἀνεντρανῶ

  1. 27 ἀναντραλὴ πρὸς αὐτὸν τὰ μάτια της, convertit ad eum oculos. [2.178B ii α]
    Bemerkung ›sie sieht ihn mit den Augen an‹ ▶ primär handelt es sich hier um eine aus der Theseis stammende schriftliche Quelle, die aber mit Sicherheit auch von Trucello im Laufe des Gesprächs mit Cr. benutzt wurde
    Quelle GH 90: ἀναντραλὴ, oculos ad intuendum convertit. TRUCELLO; cf. THESEIS 107,15: (καὶ πρὸς αὐτὸν τὰ μάτια της) ἀναντραλὴ (κ’ ἐθώρη), suspicit.
ἄνθος, τό → δροσινός → ὀξύς

ἀνοίγω ‡

  1. 28 ἄνοιξτο, aperio. [1.17v ii α]
    Bemerkung ›öffnen‹ ▶ vgl. σφάλιστο → ἀσφαλίζω und ξευστίλστον → ξεφιτιλίζω
    Quelle GH 16. DONATOS
    Kritischer Apparat num ἄνοιξ᾿ το

ἀνώγαιον τό

  1. 29 ἀνῶγι, superior contignatio domus. [1.19r ii α]
    Bemerkung ›Zimmer, Kammer im oberen Stockwerk des Hauses‹
    Quelle GH 50: ~, superior contignatio. DONATOS
ἀνῶγι → ἀνώγαιον, τό

ἀνώφλιο τό

  1. 30 ἀνώφλιο, asimpsen, basis fenestrae. bAut, superior pars fenestrae. cSuperliminare. [1.19r ii α]
    Bemerkung a›Fenstersims‹ b›oberer Teil des Fensters‹ c›Sockel‹ ▶ Lem. wird in GH 20 von einer Zeichnung begleitet, s. Anhang, Abb. 2; vgl. auch die Zeichnung in TG 210, Anhang, Abb. 4, S. 354
    Quelle GH 20: ~, simpsen, basis fenestrae. Fenster-rahm, habet .4. partes. ἀνώφλϊο. κατώφλιο. παραστάττι [lege -στάτη] seu στύλο. στύλο. DONATOS
  2. 31 ἀνώφλιο, ὑπέρθυρον, postis. [1.19r iv ≈ α]
    Bemerkung ›Türpfosten‹, ›Pfosten, Pfeiler‹
ἀξάμι → ἐξάμιτος
ἀπάνω → κάστρο, τό

ἀπανωκάστρο τό

  1. 32 ἀπανοκάστρο, arx in monte. [2.178v iv α]
    Bemerkung ›Burg auf einer Anhöhe, auf dem Berg‹; vgl. κάστρο ἀπάνω → κάστρο, τό
    Quelle GH 76: κάστρο, castellum. ἀπανοκάστρο, in monte castellum. ARGYRUS
ἀπανωφόρι → ἐπανωφόριον, τό

ἀπελατίκιν τό

  1. 33 Busican, πελαθήκη, clava. [1.30r iv β]
    Bemerkung ›Knüppel, Keule‹ ▶ Meurs
    Quelle GH 11: πελαθήκη, ein Türkischer Busican, oder kolb, amm saxxel. Ungari quoque utuntur, non Germani. DONATOS

ἀπέξω

  1. 34 ἀπόξω, extrà, foris. [1.22r iv α]
    Quelle cf. GH 75: τὸ ἀπόξω, τὸ ἔξω. ARGYRUS
  2. 35 ἀπόξω, ἀπὸ τοῦ ἔξω, foris, ἔξωθεν. [2.178v ii α]

Siehe auch: νάρθηξ, ὁ

ἀπίδι τό

  1. 36 ἀπίδι, pyrum. [2.178v iv α]
    Bemerkung ›Birne‹
    Quelle GH 75: ἀπίδι μαγερεμένο, pyrum coctum. ARGYRUS

Siehe auch: βραστός; ἡλιάζω

ἀπικόρδι τό *

  1. 37 ἀπικόρδι, clavichordium. [2.178v iv α]
    Bemerkung ›Klavichord‹
    Quelle GH 90. TRUCELLO

ἀπλάδενα ἡ

  1. 38 ἀπλάδινα, sarriozinin-blatt, lanx. [2.178v iv α]
    Bemerkung ›Zinnplatte‹, ›Schüssel‹ ▶ → στάγνο, τό, → ταψίν, τό
    Quelle GH 76: ταψὶ, ἀπλάδινα στάννιο, zinin blatt. ARGYROS
ἀπλάδινα * → ἀπλάδενα, ἡ

ἀπό

  1. 39 †πότα†. γοῦνα πότα πρόβαταν, vestis pellicea, ovilla. Cypricè. [1.140r iv π]
    Bemerkung ››Kleidungsstück aus Schafspelz‹, auf zypriotisch‹ ▶ von Cr. im AB unter ›πῖ‹ aufgenommen
    Quelle GH 10: ~, pellicea ovilla vestis. DONATOS
    Kritischer Apparat γούνα ἀπὸ τὰ πρ.

ἀποκτίζω

  1. 40 ποκτίζω, possideo, habeo. [1.139r iv π]
    Bemerkung ›besitzen‹, ›innehaben‹
    Quelle GH 13: ποκτίζω τὸ, habeo hoc, ἔχω τό. DONATOS (gilt für 040, 041)
  2. 41 ποκτίζω, κτῶμαι, acquiro. [4.254v ii π]
    Bemerkung ›hinzuerwerben‹
    Quelle wie bei Beleg 40

ἀπόλαμπρον τό (?)

  1. 42 aἀπόλαμπρα τρία, nummi .3. Turcici, quos vocant ἄσπρα. Portus. bτρία δῶρα, δῶρα λευκά. Argyrus. [2.178v ii α]
    Bemerkung a›türkische Münze‹ b›Geschenk, weißes Geschenk‹ ▶ Zusammensetzung der Expl. durch Kombination schriftlicher (›Portus‹) und mündlicher (›Argyrus‹) Informationen; eine nicht näher identifizierbare schr. Quelle ist möglich; Wort sonst nicht (?) belegt (cf. IL ἀπόλαμπρα (επίρρ.) ›μετά το Πάσχα‹ ἀπόλαμπρα, ἡ ›ο μετά το Πάσχα χρόνος‹
    Quelle GH 70: ἀπόλαμπρα τρία, tria dona, seu presenti, δῶρα λευκά. ARGYRUS
ἀπόξω → ἀπέξω

ἀποσταίνω

  1. 43 ἀποσταμένος, fatigatus. [1.22r iv α]
    Bemerkung ›ermüdet‹
    Quelle GH 26. DONATOS
ἀργαγλό → ἀργαλειό, τό

ἀργαλειό τό

  1. 44 ἀργαγλὸ, stul, daran man baendel würcket. Würck - Ram. [1.22v ii α]
    Bemerkung ›Stuhl, an dem man gewobenes Band bearbeitet‹, ›Rahmen für Wirkarbeiten, Stick-, Webwirkrahmen‹: fnhd. ▶ cf. IL, Bed. 2) ▶ die Schreibweise -γλο ist hier als graphematische Darstellung einer Realisierung -λει͜ό (mit Synizese) zu interpretieren
    Quelle GH 50: ~, stul, daran man baendel würcket. würck-rahm. DONATOS

ἀργυρόμηλο τό

  1. 45 ἀργυρόμηλο, bisemknoppf. [1.24r ii α]
    Bemerkung ›Kugel, Dose mit Duftstoffen, bes. Moschus‹: fnhd.
    Quelle GH 15. DONATOS
ἀργυρός → ταψίν, τό
ἀρκοβούσο → σκάω

ἀρμάριον τό

  1. 46 ἀρμάρι, Giesfaßkaestlin. [1.23r iv α]
    Bemerkung ›Kästchen, Schrank für gießfaß (= ›Gießkanne, Zinnkanne (mit Hahn) über dem Gießbecken‹)?‹: fnhd.
    Quelle GH 10. DONATOS
  2. 47 ἀρμάριον, scrinium. [2.179r iv α]
    Bemerkung ›Kapsel zur Aufbewahrung‹ ▶ cf. IL, Bed. 2) ›θήκη ξύλινη κινητή ή εντός του τοίχου χρησιμεύουσα εις φύλαξιν διαφόρων πραγμάτων‹
ἀρμός → ἀρμοσιά, ἡ (?)

ἁρμοσιά ἡ

  1. 48 aἁρμοσαῖς, πήχεις, ulnae, brachia. bἁρμὸ, πῆχυς. [1.24r iv α]
    Bemerkung a›Unterarm, Ellenbogen‹ ▶ bei Kr nur mit Bed. ›Gelenk‹ belegt; im AB wird auf den dualen Numerus (πήχεις statt πήχεε) verzichtet bDas Lem. ἁρμὸ ›Unterarm‹ ist eine von Donatos erbrachte, kommentarartige Erweiterung des in Apollonios überlieferten Lem. ἁρμοσὲς; → ποντίκι, τό
    Quelle aGH 31: σταῖς ἁρμοσὲς, τὼ πήχεε. DONATOS [APOLLONIOS 32.06 (994)]; cf. APOLLONIOS 32.6: ἁρμοσὲς, πήχεις, iuncturas. DONDES? bGH 31: ἁρμὸ, ὁ πῆχυς. Sed ποντίκι, est caro brachii superioris, supra τὸν πῆχυν positi. DONATOS
    Kritischer Apparat a-ές
ἄρτηκας → νάρθηξ, ὁ

ἀσβεσταρία ἡ

  1. 49 ἀσβεσταρία, kalg-hütten. [3.218r iv α]
    Bemerkung ›Gebäude mit Schmelzöfen zur Gewinnung von Kalk‹: fnhd. ▶ IL
    Quelle GH 50: ~, kalck-hütten. DONATOS

ἀσβέστη ἡ / ἀσβέστης ὁ

  1. 50 ἀσβέστη, calx, kalck. [2.179r ii α]
    Bemerkung ›Kalk‹ (gilt für 050, 051, 052)
    Quelle GH 50: ~, kalck. DONATOS (gilt für 050, 051)
  2. 51 ἀσβέστη, calx, kalg. [3.218r iv α]
    Bemerkung wie bei Beleg 50
    Quelle wie bei Beleg 50
  3. 52 ἀσβέστην, ἄσβεστος. [1.24v iv α]
    Bemerkung wie bei Beleg 50
ἀσημένιος → ἀσήμι, τό → μαστραπάς, ὁ

ἀσήμι τό

  1. 53 aἀσίμι, ἄργυρος. bἀσιμένιο, argenteus. [1.24v ii α]
    Bemerkung a›Silber‹ b›silbern‹
    Quelle cf. GH 90: δ’ ἀσίμια [lege δι’ ἀσήμια?], silbergeschmeid. TRUCELLO (gilt für 053, 054)
    Kritischer Apparat bἀση-
  2. 54 ἀσίμη, ἄργυρος. [4.225r iv α]
    Bemerkung ›Silber‹
    Quelle wie bei Beleg 53

ἀσπρογῆ ἡ

  1. 55 ἀσπρόϊς, terra alba. [1.24v ii α]
    Bemerkung ›Weisse Erde‹ ▶ cf. IL ἀσπρόη (Κρητ. Κύθηρ. Κύθν. Μακεδ.), ἀσπρόγης Εύβ. (Κυμ.) ›χώμα αργιλλώδες λευκόχρουν‹ (›weissfarbige Tonerde)‹
    Quelle GH 17. DONATOS
    Kritischer Apparat an -ης aut -γης?
ἀσπρόϊς → ἀσπρογῆ, ἡ
ἄσπρον → ἀπόλαμπρον, τό

ἄσπρος

  1. 56 ἄσπρο, λευκός. [1.24v ii α]
    Bemerkung ›weiss‹
    Quelle GH 11: aspro [sic], albus color. DONATOS

Siehe auch: μανδίον

ἀστήθι ‡ → στῆθος, τό
ἀστίφι * → στῆθος, τό

ἀσφαλίζω ‡

  1. 57 σφάλιστο, claudo, Cypricè. [1.157r iv σ]
    Bemerkung »›abschließen‹, auf Zypriotisch« ▶ vgl. ἄνοιξτο → ἀνοίγω, ξευστίλιστον → ξεφιτιλίζω
    Quelle GH 16: σφάλιστο, claudo, complico. DONATOS
    Kritischer Apparat an σφάλισ’ το?

ἀσφάλισμα τό

  1. 58 σφάλισμα, gatter. [1.157r ii σ]
    Bemerkung ›Gittertüre, Tor aus Latten, Brettern u.ä.‹, schw.
    Quelle GH 50. DONATOS

ἄτρακτος ὁ

  1. 59 ἄτρακτον, arepagulum, bgraendel, wirbel. [1.25v ii α]
    Bemerkung aklass. lat. ›Türriegel, Schlagbaum‹, bei Dasyp. ›grendel / rigel‹ b›Winde, Seilaufzug‹: fnhd. ▶ cf. AndrA Nr. 1296 ἄδραχτος
    Quelle GH 50: ἄθρακτον, graendel, wirbel, repagulum. DONATOS
αὐδίο * → ἀφτίον, τό

ἀφτίον τό

  1. 60 αὐδία, aures. auriculae. [1.25v ii α]
    Bemerkung ›Ohren, Öhrchen (in der. Bed. v. ›Ohr‹)‹ ▶ Form nicht belegt
    Quelle GH 11. DONATOS
    Kritischer Apparat num ἀφτ-?
ἄχερον → ἄχυρον, τό

ἀχερώνας ὁ

  1. 61 ἀχερῶνα, palearum locus. [1.27r iv α]
    Bemerkung ›Scheune‹ (gilt für 061, 062)
    Quelle GH 49. DONATOS
  2. 62 ἀχερῶνα, ἀχυρμιά. [1.27r ii α]
    Bemerkung wie bei Beleg 61

ἄχυρον τό

  1. 63 ἄχερα, ἄχυρα, paleae. [1.27r ii α]
    Bemerkung ›Spreu‹
    Quelle cf. THESAVROS 578.11: ~, paleas.
  2. 64 ἄχυρον, apalea, bstramen. [1.27r iv α]
    Bemerkung ›Spreu‹, ›Streu, Stroh‹
    Quelle aGH 12: ~, palea. DONATOS bGH 49: ~, stramen. DONATOS