Das Alphabetum vulgaris linguae graecaePanagiotis Toufexis über Martin Crusius

Ππ Teilausgabe des ›Alphabetum‹, Buchstabe Pi

54 Artikel, 20 Querverweise.

Nur Belege mit Quelle von:

παίζω

  1. 387 νὰ παίξη, canere fidibus. [1.123r ii ≈ π]
    Bemerkung ›ein Saiteninstrument spielen, die Laute schlagen‹
    Quelle GH 26. DONATOS
    Kritischer Apparat –γι
παλούγι * → παλούκι, τό

παλούκι τό

  1. 388 παλούγη, statumen vitis. [1.123v iv π]
    Bemerkung ›Stütze einer Weinrebe, Rebstock‹
    Quelle GH 49: ~, statumen, raeb-pfaal. DONATOS

πανίον τό

  1. 389 τοῦ πανίου χαρτὶ, papyrus ex panno, nostra vulgaris. [2.201r ii π]
    Bemerkung ›Papier aus Baumwolle, Papier für den täglichen Gebrauch‹ ▶ → χαρτίν, τό
    Quelle GH 75: χαρτὶ τοῦ πανίου, charta bombasina, unser gemain papier. ARGYRUS

πάντα

  1. 390 aπάντα, ἀεὶ: πάντας, semper. bπάνταν, semper. [1.124r iv π]
    Bemerkung ›immer, jederzeit‹
    Quelle GH 11: οἱ γυναῖκες πάντα ὄμορφες φέλουν νὰ εἶναι: mulieres semper volunt pulchrae esse. DONATOS
πανφόρεμα * → πανωφόρεμα, τό

πανωφόρεμα τό

  1. 391 πανφόρεμα, totum pallium. [1.124r iv π]
    Bemerkung ›langer, den ganzen Körper bedeckender Mantel‹ ▶ Lem. stammt aus Befragung anhand von Bildern, s. TG 106 (Abb. 1 im Anhang2, S. 353)
    Quelle GH 12. DONATOS

πάπλωμα τό

  1. 392 παπλόματα ῥαπτὰ, aculcitrae consutae, vel stragula. Portus. bcooperturae lecti, deckbett. Arg. [2.201r iv π]
    Bemerkung a›zusammengenähte Matratzen oder Decken‹ b›Bettbelege‹, ›Bettdecke‹
    Quelle bGH 70: παπλόματα, cooperturae lectorum, deckbett. ARGYRUS
    Kritischer Apparat παπλώ-
  2. 393 παπλόματα, ἐφαπλόματα, ὑφαπλώματα, teges, peristroma. [4.253r iv π]
    Bemerkung ›Decke‹
    Kritischer Apparat παπλώ- | ἐφαπλώ-

παραθύρι τό

  1. 394 παραφύρι, Cypricè dicetur, pro παραθύρι, fenestrae ostiolum, leuffer. [1.125v ii π]
    Bemerkung ›Türchen am Fenster, Fensterklappe‹, ›kleiner Gang‹? ▶ cf. Zeichnung in TG 210, s. Anhang 2, Abb. 4, S. 354
    Quelle GH 10: παραφύρι, pars fenestrae, ein Leufer: pro, παραθύρι. DONATOS

παρακαλῶ

  1. 395 παρακαλῶ σε, peto à te. [1.124v ii π]
    Bemerkung ›ich bitte dich‹ ▶ Lem. stellt eine kommentarartige Erweiterung des Donatos auf eine Stelle des ANTHOS CH. (2a.22: καὶ ἄν τύχη τίποτες πταίσιμον [ΚAKOULIDI-PANOU 1971: 289.15]) dar, das unmittelbar davor in GH von Donatos interpretiert wurde (GH 13: πταίσιμον, erratum. DONATOS)
    Quelle GH 13: ἔφθασαν (sic, ?), καὶ ~σε συμπάφησιμ (sic, in margine: συμπάθησιν): erravi, et rogo, mihi ignoscas. DONATOS

παράπορτα ἡ

  1. 396 παράπορτα, .2. gatter obeinander. [1.125v ii π]
    Bemerkung ›Doppelgatter‹
    Quelle GH 50: ~, .2. gatter, einer ob dem andern. DONATOS

παραστάτης ὁ

  1. 397 παραστάτι, στύλο, latus fenestrae, postis. [1.125v ii π]
    Bemerkung ›Pfosten, Pfeiler‹ ▶ cf. Zeichnung in GH 20, s. Anhang 2, Abb. 2, S. 353, und Zeichnung in TG 210, s. Anhang Abb. 4, S. 354
    Quelle GH 20: ἀνώφλιο, simpsen, basis fenestrae. Fenster-rahm, habet .4. partes. ἀνώφλϊο. κατώφλιο. παραστάττι seu στύλο. στύλο. DONATOS
    Kritischer Apparat –τη
παραφύρι * → παραθύρι, τό

πάρηχος

  1. 398 πάρηχος, ὁ μὴ ἔχων φωνὴν λαμπράν. [1.125v ii π]
    Bemerkung ›derjenige, der keine klangvolle, deutliche Stimme hat‹
    Quelle GH 108. CALONAS

Siehe auch: μακρόφωνος

παστάζια ἡ (?)

  1. 399 παστάζιες, braite küchlin. [1.128r ii π]
    Bemerkung ›Fladen‹: schw. ▶ DuC ← Meurs ← TG
    Quelle GH 50. DONATOS

παστρεύω

  1. 400 παστρεύομεν, mundamus. [1.126v ii π]
    Bemerkung ›reinigen, säubern‹
    Quelle GH 10: φλοκαλίσομεν τῆ γῆς, purgabimus terram. καὶ παστρεύομεν, mundamus, faciemus netto ÷ purum. DONATOS
  2. 401 πάστρεψτο, abstergo. [1.126v ii π]
    Bemerkung ›abwischen, abtrocknen‹; misslungener Versuch der Erzeugung einer Grundform (statt παστρεύω)? cf. ἄνοιξτο → ἀνοίγω, ξευστίλιστον → ξεφιτιλίζω
    Quelle GH 15. DONATOS
    Kritischer Apparat an πάστρεψ᾿ το?
πατερίζα → πατερίτσα, ἡ

πατερίτσα ἡ

  1. 402 πατερίζα, sceptrum patriarchicum, pedum. [1.128r iv π]
    Bemerkung ›Zepter des Patriarchen, Bischofsstab‹
    Quelle GH 12: ~, sceptrum Patriarchicum. DONATOS
  2. 403 πατερίτζα, baculus ἱερέως, seu τὸ pedium, sic ——| manu tenetur. [4.253r iii π]
    Bemerkung ›Stock eines Priesters, wird auf diese Weise [Zeichnung] in der Hand gehalten‹ ▶ Lem. stammt aus Befragung anhand von Bildern, cf. Zeichnung in TG 106, s. Abb. 1 im Anhang 2, S. 353

πατήτρα ἡ (?)

  1. 404 aπατ{ρ}ῆτρες, bπατῆφ||ρ||ες, pedalia, quae à texente calcantur. [1.128r iv π]
    Bemerkung ›Steigbügel des Pferdes‹? ▶ Lem. stammt aus Befragung anhand von Bildern
    Quelle GH 50: πατίφρες, duo illa, quae ibi pedibus alternatim calcantur. DONATOS
πατήφρα * → πατήτρα, ἡ
πάφιλες → πάφιλος, ὁ (?)

πάφιλος ὁ (?)

  1. 405 πάφιλος, staefft amm Nestel. [1.128r iv π]
    Bemerkung ›Schnur an einem Stift (zum Zusammennähen)‹ od. umgekehrt ›Stift an einer Schnur (Nestel)‹
    Quelle GH 12: ~, ein staefft amm nestel. DONATOS
  2. 406 πάφιλες, draat, filum ferreum. [1.128r iv π]
    Bemerkung ›Draht‹ ▶ Meurs ← TG; cf. πάφλους, ο < ο πάφλος < ο πάφιλας ›φύλλο από λευκοσίδηρο ή τσίγκο (< τουρκ. pafla)‹ (HANTZIARAS 1995, s.v.)
    Quelle GH 90: πάφιλες, drât. TRUCELLO
πεζί → πετσί, τό

πεθερός ὁ

  1. 407 πεθερὸ, socer. [1.128r iv π]
    Bemerkung ›Schwiegervater‹ (gilt für 407, 408)
    Quelle GH 17. DONATOS
  2. 408 πεθερὸς, πενθερός. [1.128r iv π]
    Bemerkung wie bei Beleg 407
πελαθήκη → ἀπελατίκιν, τό

περδεβέλα ἡ (?)

  1. 409 περδεβέλα, planulae, band an der thür. [1.130r iv π]
    Bemerkung ›kleiner Hobel‹, ›aus einem Eisenband bestehender Sperrriegel, Beschlag von Türen und Fenstern, in den der bewegliche Teil eingehängt wird‹: fnhd. ▶ cf. DuC »περδιβέλα, Planulae, in Turcogr. Cr. pag. 210« ← Meurs ← TG
    Quelle GH 20: ~, band an der thür. DONATOS

πέτρα ἡ

  1. 410 πέτρα, λίθος. [1.132v ii ≈ π]
    Bemerkung ›Stein‹
    Quelle cf. GH 14: ἴμερι [lege ἥμερη ] πέτρα, utilis lapis. DONATOS

Siehe auch: ἥμερος

πετραχήλιον τό

  1. 411 πετράχηλα, vestis, cuius foraminis collum inserit Patriarcha, quando creatur: quae occulte sub reliquo vesti gestatur. [1.132v ii π]
    Bemerkung ›Kleidungsstück, das mit der Öffnung um den Hals angezogen wird, wenn die Liturgie gefeiert wird; es wird versteckt von den anderen Kleidern getragen‹
    Quelle GH 12: δώδεκα ἐκλερηκοὶν [lege -οί] ἐκκλησιαστικοὶ εἶναι στὸ πατριαρχείο, ὅπου ἠποίγουνε [lege ὑπήγουνε (?)] τὸν πατριάρχην, καὶ τὸνστεφανώνουν [lege τὸν στ.] τον: sunt .12. clerici in Patriarchatu, qui faciunt Patriarcham, et coronant eum. καὶ βάνουν του τὸ πετραχίλι [lege -χήλι] τοῦ πατριάρχη: et imponunt ei vestem, quae foramen habet, et caput ei inseritur: nec apparet, sed intra reliquum vestitum gestatur. DONATOS
  2. 412 πετραχήλιον, stola sacerdotis, quae superiniicitur φαιλονίῳ, quod habet foramen. Argyrus. [2.201v ii π]
    Bemerkung ›liturgische Schärpe des Priesters, die oberhalb des φαιλόνιον (= ›langes Gewand des Geistlichen‹) getragen wird, und eine Öffnung hat‹
    Quelle GH 70: ~, stola sacerdotis, quae superiicitur, ipsi φαιλονίῳ, quod habet foramen. ARGYRUS
πετράχηλα → πετραχήλιον, τό

πετροκόπος ὁ

  1. 413 πετροκόποι, lapicidae. [1.132v iv π]
    Bemerkung ›Steinmetz‹
    Quelle GH 116. CALONAS (im Druck „414“)

πετσί τό

  1. 414 aπεζὶ, corium. bπεζία, coria, pelles. [1.128r iv π]
    Bemerkung a›Fell, Haut‹ b›Fell, Haut‹, ›Tierhaut, Fell‹
    Quelle aGH 12: κόγιρο, ~, corium. DONATOS
πήλινος → κούπα, ἡ (?)

πῆχυς ὁ

  1. 415 πῆχυ, norma, lineal. [1.135v ii π]
    Bemerkung ›Maßstab‹, ›Lineal‹
    Quelle GH 15. DONATOS

πιάσμαν τό

  1. 416 πίασμαν, ansa, λαβὴ, apprehensio. [1.135v ii ≈ π]
    Bemerkung ›Griff‹, ›Griff‹, ›Anfassen, Eingreifen‹, cf. app. fon. ›Treppengeländer‹ ▶ Som
    Quelle GH 49: πίασμα, gelaender (.laehne.) an der stiegen. DONATOS

πικρός

  1. 417 πικρὸ, dolor, cholera. [4.254r iv π]
    Bemerkung ›Schmerz‹, ›Gallenbrechruhr, Cholera‹
    Quelle GH 90: ~, cholera, dolor. TRUCELLO

πινόλια ἡ

  1. 418 πινόλια, κουκουναρία, pinus. [2.201v ii π]
    Bemerkung ›Pinie‹ ▶ DuC ← Meurs ← TG 208, cf. venez. Pignolia
    Quelle GH 71: ~, ἡ κουκουναρία, pinus. ARGYRUS

πίρος ὁ

  1. 419 πήρο, zaeppflin deß wertzfaß. [1.135r iv π]
    Bemerkung ›Fasszapfen‹; fnhd.
    Quelle GH 49: πῆρο, zaeppflin an dem faß. DONATOS
    Kritischer Apparat πί-

πισάρι τό

  1. 420 πισάρια, pisa haerbis. [2.201v ii π]
    Bemerkung ›Halm von Erbsen, Erbsenschote‹? ▶ bei AndrA nur πίσος, ὁ ›Erbse‹ Nr. 4903
    Quelle GH 75: ~, pisum, aerbis. ARGYRUS

πίτουρο τό

  1. 421 πίτουρα, kleien. [1.136r iv π]
    Bemerkung ›Kleie‹
    Quelle GH 50. DONATOS

πιτ-παζάρ (?)

  1. 422 πιτπαζὰρ, V. ποιπάσαρ. [1.136r iv π]
    Quelle GH 9: ποιpásar (sic) ÷ ὅπου ποιοῦνται πάντα, ὅσα τεχνικὰ καὶ καλά. DONATOS (gilt für 422, 423)
  2. 423 ποιπάσαρ, forum Constantinopoli, ubi res artificiosae et preciosae. [1.139r iv π]
    Bemerkung ›Markt in Konstantinopel, wo kunstvolle und wertvolle Gegenstände verkauft werden‹ ▶ (< türk. bit pazarı); geläufig heute in der gesprochenen Koine als μπιτ-παζάρ
    Quelle wie bei Beleg 422

πιττάκιον τό

  1. 424 πιττάκιον, brieflin. [4.254v iii π]
    Bemerkung ›Briefchen od. Stück Papier‹
    Quelle GH 116: ~, briefflin. CALONAS

πλένω

  1. 425 πλύσω, πλύζω, lavo. [1.138v ii π]
    Bemerkung ›waschen, baden‹ (gilt für 425, 426)
    Quelle GH 16: ~, lavo. DONATOS
  2. 426 πλυφῶ, pro πλυθῶ, lavare, Cypricè. [1.138v ii π]
    Bemerkung wie bei Beleg 425
    Quelle GH 10: ἐγὼ θέλω νὰ πλυφῶ, volo lavare. DONATOS 427-

πλεξίδα ἡ

  1. 427 πλεξίδαι, capilli virginis. [1.137r iv π]
    Bemerkung ›Haupthaar eines Mädchens‹
  2. 428 πλεξίδας, capilli. [1.137r iv π]
    Bemerkung ›Haupthaar‹
    Quelle Cf. GH 13: πλεξίδες, capilli virginis. DONATOS

πλευρά ἡ

  1. 429 πλευραῖς τοῦ σπιτίου, latus dextrum et sinistrum domus. [1.137v ii ≈ π]
    Bemerkung ›rechte und linke Seite des Hauses‹ ▶ folgt in GH 50 unmittelbar nach ἀγιτό → ἀετός, ὁ, daher die Expl. »sunt altera duo« von DONATOS
    Quelle GH 50: ~, sunt altera duo (.ad dextram et sinistram.) latera domus. DONATOS
    Kritischer Apparat -ές

πλουμίδι τό

  1. 430 πλουμώδια, fimbriae variegatio et πολυδαιδαλία. [1.138r iv π]
    Bemerkung ›bunte und aufwendig gearbeitete Fransen‹
    Quelle GH 13: ~, fimbriae ornamenta et variegatio, blumewaerck. DONATOS
πλουμώδι → πλουμίδι, τό

πόγνιζα ἡ

  1. 431 πόγνιζα, lagoena, flasch. [1.138v ii π]
    Bemerkung ›Henkelflasche‹ ▶ DuC ← Meurs ← TG 255
    Quelle GH 49: ~, flasch, lagoena. DONATOS

ποδάρι τό

  1. 432 aποδάρι, pes. bποδάρια, pedes, vestigia. [1.138v ii π]
    Bemerkung a›Fuß‹ b›Fußspur, Fußstapfen‹
    Quelle GH 11: ποδάρη, pes: ποδάρια, pedes. DONATOS

πόδημα τό

  1. 433 aπόδημα, calceus. bποδήματαν, calcei. [1.138v ii π]
    Bemerkung a, b›Schuh, Halbstiefel‹
    Quelle aGH 10: ~, calceus. DONATOS bGH 12: ~, calcei. DONATOS

Siehe auch: ὑ-

ποδόγυρος ὁ

  1. 434 aποδόγυρος, fimbria infirma pellicii foeminei, tegens pedes: die vehe bleg. bποδία, die ober bleg. [1.138v ii π]
    Bemerkung a›kurze Franse eines weiblichen Pelzmantels, der bis zu den Füssen reicht‹, ›Saum‹? b›Saum‹?
    Quelle aGH 51: ποδόγηρος, fimbria infirma pellicii, tegens pedes, die vehe bleg. DONATOS bGH 51: ποδία, die ober bleg, superior fimbria. DONATOS
ποκτίζω * → ἀποκτίζω

ποντίκι τό

  1. 435 ποντίκι, musculus, caro brachii, supra πῆχυν positi. [1.140v ii π]
    Bemerkung ›Muskel, Fleisch des Unterarms oberhalb des πῆχυς (= ›Vorderarm‹) positioniert‹
    Quelle GH 31: ἁρμὸ, ὁ πῆχυς. Sed ποντίκι, est caro brachii superioris, supra τὸν πῆχυν positi. DONATOS

ποντικοπαγίδα ἡ

  1. 436 ποντυκοπάγιδα, muscipula. [1.140v ii π]
    Bemerkung ›Mausefalle‹
    Quelle GH 49. DONATOS

ποράλευρο τό

  1. 437 ποράλευρο, trester mael, gemalne, trester. [1.140v ii π]
    Bemerkung ›gemahlene Trester‹, ›gemahlen‹, ›Rückstände der ausgepressten Weintrauben und Obstes‹: schw. ▶ DuC ← Meurs ← TG
    Quelle GH 50: ~, trestermaehl, gemalne trester. DONATOS
πορνώ → πουρνόν
ποταμός → μανδίον, τό
ποτήρι → σκέπασμα, τό

πουγγί τό

  1. 438 πουγγὶ, marsupium, πουγγίον, γλωσσόκομον. [1.142r iv π]
    Bemerkung ›Geldbeutel‹, ›Kiste, Schachtel‹
    Quelle GH 12: πουγγὶ, marsupium. DONATOS
  2. 439 πουγγὶ, crumena. [2.202r ii π]
    Bemerkung ›Brustbeutel, Geldbeutel‹
    Quelle SPANOS 43.14: πουγγὶ, crumena. [πουγγί(1751)]

πουκάμισον τό

  1. 440 βουκάμισον, indusium. [1.29v ii β]
    Bemerkung ›Übertunika, Hemd‹
    Quelle GH 9: ~, ein hemmet, indusium. DONATOS

ποῦπα ἡ (?)

  1. 441 ποῦπα, pupa, dock. [1.142v ii ≈ π]
    Bemerkung ›Dock‹
    Quelle GH 90. TRUCELLO

πουρνόν τό

  1. 442 πορνὼ, manè, ἠῶθι. [1.140v ii π]
    Bemerkung ›(am) Morgen, in der Früh‹
    Quelle GH 15: ~, manè, πρωΐ. DONATOS

πράσινος

  1. 443 βράσινο, viridis color. [1.30v ii β]
    Bemerkung ›grüne, grünliche Farbe‹ ▶ Lem. stammt aus der Befragung des Donatos anhand von Bildern
    Quelle GH 11: ~, an deß zauschen grünem ermel, viridis color. DONATOS

πριόβολον τό

  1. 444 πριόβολον, ignile, feurzeug. [1.143v ii π]
    Bemerkung ›Feuerzeug‹ ▶ cf. πριόβουλου, τό od. πριόβουλος, ὁ < πριόβολο, τό ›ατσαλένιο αντικείμενο με το οποίο χτυπούν τις στουρναρόπετρες για να βγάλουν σπίθες [...] για να ανάψουν την ίσκα ή το ειδικό φυτίλι‹ (CHANTZIARAS 1995, s.v.)
    Quelle GH 22: ~, feurzeug. DONATOS

προβατομάνδρι τό

  1. 445 προβατομάνδρη, ovile. [1.144r iv ≈ π]
    Bemerkung ›Schafstall‹
    Quelle GH 49. DONATOS
προβατάτσι ‡ → τζόπελος, ὁ
πρόβατον, τό → ἀπό → γούνα, ἡ → μαλλίν, τό

προηγιασμένος

  1. 446 προηγιασμένη, scil. λειτουργία. ἐν τῇ μεγάλῃ νηστείᾳ τὸν ἄρτον, ὃν διανεμούσι, τῷ ἱερῷ φέρουσι πρὸ μιᾶς ἡμέρας. [1.144r iv π]
    Bemerkung ›scil. Liturgie; während der großen Fastenzeit wird das verteilte Brot einen Tag zuvor angeschafft‹
  2. 447 προηγιασμένη, panis quem virgo pinsuit monacha: crucemque patriarcha vel metropolita, ligno, in quo est ισ χσ νικᾷ, ei in nomine S. Trinitatis. impressit. Arg. [2.202r iv π]
    Bemerkung ›Brot, das eine junge Nonne gebacken hat, und auf dem von dem Patriarchen od. einem Metropoliten mit einem Holz(siegel) die Worte IΣ ΧΣ ΝIΚΑ (›Jesus Christus siegt‹) geprägt werden‹
    Quelle GH 75: ἡ προηγιασμένη, panis, quem virgo monacha pinsuit: et cui Patriarcha, aut Metropolita, cultro imprimit crucem (.lignum, quo crux fit.) in nomine S.(ancti) Trinitatis. In ea cruce ÷ in ligno, quo crux fit, sunt verba, ἰ(ησοῦ)ς χ(ριστὸ)ς νικᾷ. ARGYRUS
πρός → νερό, τό
προσθελήνα → προστελήνα, ἡ

προσκεφαλάδι τό

  1. 448 προσκεφαλάδι, pulvinus. [1.144v ii π]
    Bemerkung ›Kissen‹
    Quelle GH 10. DONATOS

προσόψι τό

  1. 449 προσόψι, haubttuch. [4.255v iii π]
    Bemerkung ›Kopftuch‹: fnhd.
    Quelle GH 109. CALONAS

προστελήνα ἡ

  1. 450 προσθελήνα, antelena equi. [1.145r iv π]
    Bemerkung ›Zaumzeug‹
    Quelle GH 11: ~, antelena. DONATOS
πρῶτος → χορδή, ἡ

πυξίδι τό

  1. 451 πυξίδι, pyxis. [1.148r iv π]
    Bemerkung ›kleine Büchse, Dose für Arzneien und Salben‹; cf. Dasyp. »Pyxis, idis, Ein salbbuchß. Pyxidicula diminuti. Ein kleyn büchßlin.« ▶ cf. AndrA Nr. 5156 πυξίδιον ›kleiner Behälter, Kästchen, Büchse‹ Triant. Bed. 2)
    Quelle GH 15. DONATOS